Właściwości materiałów wykorzystywanych do wykonywania modeli i prototypów

W wielu procesach produkcyjnych i pracach ręcznych ważne jest pozyskanie przedmiotu o określonym kształcie bez konieczności wycinania go z większego bloku materiału. Jedną z metod jest odlewanie, które polega na wprowadzeniu płynnej lub plastycznej masy do uprzednio przygotowanej formy. Sposób wykonania uzależniony jest od rodzaju projektu, wielkości elementu oraz dokładności, jakiej wymaga jego powierzchnia. Materiały do odlewania i zalewania obejmują różnorodne grupy towarów, między innymi tworzywa syntetyczne, masy mineralne i silikony wykorzystywane do wykonywania form. Każda z takowych grup ma inne właściwości, dlatego nie można traktować ich jako zamienników. Przy planowaniu pracy należy uwzględnić również późniejsze etapy, tj. wyjmowanie odlewu, szlifowanie, malowanie czy łączenie go z innymi częściami. Np element z licznymi cienkimi fragmentami wymaga innego podejścia niż masywny element o prostej geometrii. Różnice dotyczą nie tylko i wyłącznie samego materiału, ale także konstrukcji formy i sposobu jej napełniania.

W przypadku wykonywania zalew dekoracyjnych, elementów zatapianych lub wypełnień o określonej strukturze używa się różnorakie rodzaje żywic. Żywica do zalewania może mieć postać układu składającego się z bazy i utwardzacza, które po połączeniu tworzą masę przechodzącą stopniowo w stan stały. Istotne jest przestrzeganie proporcji określonych dla konkretnego produktu. Nie należy ich konwertować w celu samodzielnego skracania czasu wiązania lub uzyskania innej twardości, ponieważ może to zaburzyć reakcję chemiczną. Warto zwrócić uwagę także na czas pracy mieszanki. Po połączeniu składników rozpoczyna się proces, który ogranicza sposobność jej swobodnego rozprowadzania. Przy większych realizacjach znaczenie ma podział zalewy na etapy, szczególnie gdy producent określa maksymalną grubość pojedynczej warstwy. W innym wypadku może dojść do nadmiernego nagrzania materiału. Osobnej testom wymaga ilość pigmentu, brokatu lub innych dodatków. Ich obecność może wpływać na płynność, wygląd i przebieg utwardzania, dlatego przed wykonaniem większego detalu warto sprawdzić zachowanie mieszanki na niewielkiej próbce.

Dokładność odwzorowania wzorca zależy w sporej mierze od jakości i właściwości wykonanej formy. W tym celu stosuje się w głównej mierze silikon addycyjny i kondensacyjny, czyli dwa rodzaje materiałów różniące się mechanizmem utwardzania. Silikony addycyjne są stosowane w zadaniach, w których istotna jest stabilność wymiarowa, jednak wymagają uwzględnienia możliwego wpływu innych substancji na proces wiązania. Niektóre rodzaje plastelin, farb, środków rozdzielających czy pozostałości chemicznych na modelu mogą powodować miejscowe problemy z utwardzeniem. W silikonach kondensacyjnych w trakcie reakcji powstają produkty uboczne, co może wiązać się ze zmianami wymiarów formy. Przy wyborze konkretnego wariantu znaczenie mają też twardość, rozciągliwość i odporność na rozdarcia. W praktyce trzeba oszacować, w jaki sposób gotowy przedmiot będzie wyjmowany z formy. Jeżeli już model ma głębokie podcięcia, zbyt sztywny silikon może utrudniać oddzielenie poszczególnych fragmentów. Przy łatwych kształtach problem może być mniejszy, ale nadal istotne pozostaje odpowiednie podparcie formy, aby nie zmieniała położenia podczas zalewania. Konstrukcja formy powinna uwzględniać też miejsce wlewu a także sposobność odprowadzania powietrza.

W pracach związanych z wykonywaniem elementów architektonicznych, ozdób i modeli wykorzystuje się także materiały na podstawie gipsu. Gips do odlewów jest dostępny w różnych odmianach, które mogą różnić się czasami wiązania, twardością oraz odpornością na uszkodzenia. Podczas przygotowania masy istotne jest stopniowe łączenie proszku z wodą i unikanie nadmiernego mieszania. Wprowadzone w ten sposób pęcherzyki powietrza mogą pozostawiać niewielkie ubytki na powierzchni gotowego przedmiotu. Trzeba także pamiętać, że masa gipsowa zaczyna wiązać już po przygotowaniu, dlatego jej przechowywanie przez dłuższy czas nie jest możliwe. W zależności od projektu projektuje się odlewy dekoracyjne i techniczne, przy czym każda z tych grup ma inne wymagania. Elementy ozdobne mogą wymagać szczegółowego odwzorowania ornamentów i odpowiedniego przygotowania powierzchni pod malowanie. Części techniczne muszą jednakże odpowiadać określonym wymiarom i warunkom pracy. W ich przypadku należy sprawdzić między innymi odporność na nacisk, ścieranie lub działanie wilgoci. Niektóre materiały wymagają dodatkowego zabezpieczenia powierzchni, inne zaś nie są przeznaczone do użytkowania w określonych warunkach. Informacje dotyczące takich ograniczeń znajdują się w dokumentacji technicznej i powinny być uwzględniane przy kształtowaniu konkretnego użycia.

Dodatkowe informacje: silikon kondensacyjny.