Rola psychoterapii w procesie zmiany zachowań nałogowych

Uzależnienie to problem, który może rozwijać się stopniowo i przez długi okres czasu pozostawać niezauważony przez otoczenie. Na starcie określone zachowanie albo sięganie po daną substancję może wydawać się sposobem na rozładowanie napięcia, poprawę nastroju lub poradzenie sobie z trudną sytuacją. Z zdarza się, że natomiast coraz większą część codzienności zaczynają zajmować myśli związane z nałogiem.

Pojawiają się trudności w kontrolowaniu własnych wyborów, zaniedbywanie obowiązków a także konflikty w relacjach z innymi ludźmi. W takich okolicznościach terapia uzależnień może obejmować zarówno pracę nad przyczynami problemu, jak i przemianę utrwalonych sposobności reagowania. Jej przebieg uzależniony jest od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej a także indywidualnych potrzeb danej osoby. Nie istnieje jeden schemat postępowania dobry dla wszystkich, dlatego ważne jest wcześniejsze rozpoznanie charakteru trudności.

W procesie wychodzenia z nałogu znaczenie ma nie tylko i wyłącznie ograniczenie kontaktu z substancją lub zachowaniem, niemniej jednak także zrozumienie mechanizmów, które podtrzymują problem. Osoba uzależniona może zauważać, że określone emocje, miejsca, sytuacje społeczne lub konflikty zwiększają ryzyko powrotu do dawnych nawyków. Przykładowo stres związany z pracą, poczucie osamotnienia czy trudności rodzinne mogą wywoływać silną potrzebę sięgnięcia po wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem. Walka z uzależnieniem wymaga więc przyjrzenia się normalnym schematom i rozpoznania momentów, w których kontrola nad zachowaniem staje się trudniejsza. W pracy terapeutycznej poruszane są w głównej mierze kwestie odpowiedzialności za własne decyzje, rozpoznawania wrażeń, wyznaczania granic a także budowania innych możliwości reagowania na trudności. Istotne jest też uwzględnienie konsekwencji, które nałóg wywołał w życiu zawodowym, rodzinnym i społecznym.

Jednym z częstych problemów jest przekonanie, że zakończenie uzależnienia powinno nastąpić szybko i wymaga jedynie silnej woli. De fakto zmiana utrwalonych zachowań może być długotrwała, a jej przebieg nie zawsze jest równomierny. Zdarzają się okresy większej motywacji, niemniej jednak także momenty zwątpienia, napięcia i powrotu do wcześniejszych schematów. Dlatego pytanie o to, jak poradzić sobie z uzależnieniem, warto rozpatrywać w kontekście dokładnie określonej sytuacji, a nie uniwersalnych porad. W zależności od potrzeb pomoc może obejmować konsultacje ze specjalistą, psychoterapię indywidualną, spotkania grupowe albo leczenie w stosownej placówce. W sytuacji uzależnienia od alkoholu, leków czy innych substancji odstawienie może wiązać się z objawami wymagającymi opieki medycznej. Samodzielne podejmowanie takich prób, bez wcześniejszej oceny stanu zdrowia, może prowadzić do ważnych komplikacji. Rodzaj potrzebnego wsparcia powinien być zatem ustalany z uwzględnieniem zarówno psychicznych, jak i fizycznych następstw nałogu.

Istotną częścią zmiany jest też sposób organizacji życia po rozpoczęciu leczenia. Dotychczasowe środowisko, kontakty towarzyskie i codzienne przyzwyczajenia mogą być silnie powiązane z uzależnieniem, dlatego ich znaczenie powinno się rozważać w trakcie pracy terapeutycznej. Nie za każdym razem niezbędne jest całkowite zerwanie wszystkich relacji, jednak zdarza się, że potrzebne staje się ograniczenie kontaktu z osobami albo sytuacjami sprzyjającymi powrotowi do nałogu. Znaczenie mają także regularny rytm dnia, sen, obowiązki oraz umiejętność spędzania wolnego czasu bez wcześniejszych zachowań uzależniających. Bliscy mogą uczestniczyć w procesie zmiany, niemniej jednak ich rola nie powinna polegać na ciągłym kontrolowaniu drugiej osoby ani przejmowaniu odpowiedzialności za jej decyzje. Warto uwzględnić także fakt, że uzależnienie wpływa na całą rodzinę, a odbudowa zaufania po okresie konfliktów i zaniedbań może wymagać czasu. W takich wypadkach przedmiotem pracy terapeutycznej bywają nie tylko indywidualne trudności osoby uzależnionej, lecz również komunikacja, granice i konsekwencje wcześniejszych zachowań.

Więcej: prywatny ośrodek leczenia uzależnień.